Roti is meer dan een gerecht

Mineke Vrijenhoek is brand marketing strateeg van Horecava. Zij schrijft columns over marketing, horeca en technologie.

Op 1 juli is het Keti Koti. Letterlijk betekent het ‘gebroken ketenen’. Op deze dag wordt de afschaffing van de slavernij in Suriname en het Caribisch deel van het Koninkrijk herdacht én gevierd. Voor veel mensen is het een moment van stilstaan, maar ook van samenkomen. En eten speelt daar bijna altijd een hoofdrol in.
Voor veel nazaten van tot slaaf gemaakten zit geschiedenis niet in gebouwen of archieven. Die zijn er simpelweg niet om door te geven. Wat er wel is, is cultuur in beweging: verhalen, muziek en eten. Recepten die generaties lang mondeling zijn overgeleverd. Smaken die zijn meegekomen, aangepast, maar nooit losgeraakt van hun oorsprong. Denk aan de Surinaamse keuken, met invloeden uit Afrika, India, Indonesië en China, ontstaan onder extreme omstandigheden en toch uitgegroeid tot iets eigens en krachtigs.

Moksi meti geen trend. Het is erfgoed.

Juist daarom schuurt het als gerechten achteloos worden ingezet op een menukaart. Als “roti” ineens van alles mag zijn, zolang er maar een flatbread naast ligt. Of als “soto” een willekeurige soep wordt met een exotisch label. Terwijl een traditionele roti niets met sperziebonen te maken heeft. Dat maakt het niet meteen ‘fout’, maar wel iets anders. Als je een naam gebruikt die beladen is met geschiedenis en identiteit, dan hoort daar kennis bij. 

Gelukkig zie je ook de andere kant. Steeds meer chefs en ondernemers verdiepen zich echt in deze keukens. Werken samen met mensen uit de cultuur zelf. Of kiezen er bewust voor om een gerecht een eigen naam te geven als ze ervan afwijken. 

Eten verbindt

Rond Keti Koti zie je hoe krachtig eten kan zijn. Tafels waar verhalen worden gedeeld. Gerechten die herinneringen oproepen. Smaken die verbinden. In Amsterdam zie je dat elk jaar weer, van herdenkingen tot festivals waar de Surinaamse en Caribische keuken centraal staan.
Er zijn ook genoeg bronnen om je in te verdiepen. Publicaties over de Surinaamse keuken en haar geschiedenis, zoals het werk van Cynthia McLeod, laten zien hoe eten verbonden is met het koloniale verleden. En ook internationale studies naar food heritage en diaspora-keukens bevestigen hetzelfde beeld: juist onderdrukte gemeenschappen bewaren hun identiteit vaak via eten.
Noem iets roti als het roti is. Geef het een andere naam als je je eigen draai eraan geeft. 
Keti Koti gaat over vrijheid en vrijheid moet gevierd worden. Het liefst met lekker eten.